Κώστας Σκαβδής – Μεγαλώνοντας σε ένα απομακρυσμένο ελληνικό νησί, την Ικαρία
Κυριακή απόγευμα, τέλη Αυγούστου του 2026, στον Άγιο Κήρυκο της Ικαρίας. Η ζέστη καλά κρατεί –32 βαθμοί– και το καλοκαίρι είναι ακόμα έντονα παρόν. Οι παραλίες σε όλο το νησί είναι γεμάτες κόσμο που απολαμβάνει μια χαλαρή ζωή με μπάνια στη θάλασσα, καλό φαγητό, ποτά και ατελείωτες συζητήσεις με φίλους και συγγενείς.
Ανάμεσά τους βρίσκονται και οι νέοι της Ικαρίας, ηλικίας 15 έως 18 ετών, ντυμένοι κυρίως με τα αγαπημένα τους μαύρα T-shirt και σορτς. Περνούν ώρες στα καφενεία πίνοντας καφέ ή λεμονάδα, σκρολάροντας στα κινητά τους και σχεδιάζοντας εξορμήσεις με τα μηχανάκια τους στις αγαπημένες τους παραλίες.
Κάποιοι έχουν περιορισμένο χρόνο, καθώς η βοήθειά τους είναι απαραίτητη στην οικογενειακή επιχείρηση –είτε ως σερβιτόροι είτε ως πωλητές– για να συνεχιστεί απρόσκοπτα η καλοκαιρινή σεζόν. Άλλοι ίσως νιώθουν ήδη να τους κυριεύει η ανία, καθώς μετά από σχεδόν τρεις μήνες καλοκαιρινών διακοπών, χωρίς δυνατότητα ταξιδιού σε άλλα μέρη και με περιορισμένα χρήματα, δεν υπάρχουν και πολλά να κάνουν οι έφηβοι σε ένα νησί όπου οι καλοκαιρινές δραστηριότητες περιορίζονται στα beach bar και τα πανηγύρια.
Όμως, ο Κώστας δεν είναι ανάμεσά τους αυτό το καλοκαίρι. Την ώρα αυτή της Κυριακής, είναι συγκεντρωμένος στο να μετρήσει σωστά το νερό και το αλεύρι, ώστε η ζύμη για το ψωμί που ετοιμάζει εκείνη τη στιγμή να έχει τη σωστή υφή.
Παρόλο που το έχει κάνει πάνω από εκατό φορές τους τελευταίους δύο μήνες, αυτή η κρίσιμη στιγμή της διαδικασίας παρασκευής του ψωμιού εξακολουθεί να τον αγχώνει. Όμως ο πατέρας του, ο Νίκος, στέκεται στο πλευρό του και του χαμογελά ενθαρρυντικά: «Όλα καλά, Κωστάκη μου. Μια χαρά τα πας. Απλώς λίγο ακόμα αλεύρι και μετά η ζύμη μπορεί να ξεκουραστεί για λίγο». Ο Κώστας ανασαίνει με ανακούφιση και στρέφει την προσοχή του στην επόμενη εργασία.
Αλείφει προσεκτικά με λάδι τα σκεύη, στα οποία θα μπει η ζύμη για τις τυρόπιτες, τις σπανακόπιτες και τα περίφημα ρολά κανέλας για τις επόμενες ώρες, πριν ασχοληθεί με το ζυμωτήριο. Αυτό απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και τον σωστό χρόνο. Γι’ αυτό, ο Κώστας έχει καρφώσει το βλέμμα του στην ψηφιακή οθόνη στον τοίχο. Μόνο άλλα τρία λεπτά, και μετά θα είναι έτοιμη και αυτή η παρτίδα ζύμης, η οποία μπορεί να μείνει στον ψυκτικό θάλαμο μέχρι νωρίς το πρωί, οπότε ο πατέρας του θα της δώσει το σχήμα του κουλουριού.
Αν και το εργαστήριο σε αυτόν τον ξυλόφουρνο στον Άγιο Κήρυκο είναι μικρό και έχει ζέστη εκείνο το απόγευμα, ο Κώστας κινείται με άνεση ανάμεσα στα κιβώτια, τα σακιά με το αλεύρι και τις στοίβες με τα ταψιά. Φορώντας τη λευκή του ποδιά, συγκεντρώνεται στις διάφορες εργασίες, γνωρίζοντας ότι όλες είναι σημαντικές και δεν επιτρέπεται να κάνει λάθος, αν θέλουν οι κάτοικοι του νησιού να έχουν το ψωμί και τα κουλούρια τους το πρωί. Ο ίδιος είναι υπεύθυνος για να γίνει αυτό πραγματικότητα.
Ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό δίδαγμα που θα κρατήσει ο Κώστας από το καλοκαίρι του 2026.
Αν και μεγάλωσε μέσα σε αυτόν τον φούρνο, γνωρίζοντας ότι η παρασκευή οικονομικού και νόστιμου ψωμιού είναι σπουδαία δουλειά, δεν είχε συνειδητοποιήσει πόση προσοχή στη λεπτομέρεια απαιτείται, πόσα μαθηματικά υπεισέρχονται στη διαδικασία και πόση εμπειρία χρειάζεται για να διασφαλιστεί ότι όλα τα υλικά θα ενωθούν την κατάλληλη στιγμή, ώστε να παραχθεί ένα νόστιμο ψωμί. Όμως, αυτό το καλοκαίρι είχε μεγάλη διάθεση να τα μάθει όλα αυτά.
Όλα ξεκίνησαν στις αρχές του καλοκαιριού, όταν ο πατέρας του έψαχνε βοηθό για τον φούρνο και δεν έβρισκε κανέναν. Τότε ο Κώστας προσφέρθηκε με χαρά να βοηθήσει. Δεν ήθελε μόνο να βοηθήσει τον πατέρα του, αλλά και να μάθει κάτι καινούργιο, ώστε να μην περνάει τόσο πολύ χρόνο παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια. Ο πατέρας του, ο Νίκος, εξεπλάγη ευχάριστα και αποδέχτηκε με περηφάνια την προσφορά του μεγαλύτερου γιου του και ξεκίνησαν μαζί τη δουλειά. Για τους επόμενους δύο μήνες, ο Κώστας πήγαινε κάθε πρωί στις 8 στον φούρνο και αναλάμβανε τα καθήκοντα που του ανέθετε ο πατέρας του: την προετοιμασία της σάλτσας για την πίτσα, την ετοιμασία των σάντουιτς, το άνοιγμα του φύλλου για την τυρόπιτα, τη σπανακόπιτα και τα υπόλοιπα.
Φυσικά, στην αρχή οι εργασίες ήταν απλές, αλλά η διαδικασία ήταν ευχάριστη και, καθώς αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, ο Κώστας άρχισε να αναλαμβάνει πιο δύσκολες δουλειές. Ο Κώστας απολάμβανε τη μάθηση και τη συνεργασία πλάι-πλάι με τον πατέρα του. Οι δυο τους ανέπτυξαν μια καλή ρουτίνα, συνδυάζοντας τη συγκεντρωμένη εργασία με τις συζητήσεις για διάφορα θέματα της καθημερινότητάς τους. Μέσα σε αυτές τις εβδομάδες, έγινε φανερό ότι ο Κώστας δεν είναι πια το «μικρό παιδί» που περνάει τον χρόνο του τρέχοντας έξω από τον φούρνο μαζί με τα αδέρφια του. Στην ηλικία των 15 ετών προκύπτουν πολλά ερωτήματα και ο Κώστας χαίρεται που μπορεί να συζητήσει μερικά από αυτά με τον πατέρα του.
Ο Κώστας γνωρίζει ότι το να μεγαλώνεις σε ένα νησί αποτελεί στην πραγματικότητα προνόμιο. Εδώ, στην Ικαρία, μπόρεσε να απολαύσει μια ήρεμη παιδική ηλικία. Αγαπά τη φύση –τη θάλασσα και τα βουνά– καθώς και τις πολλές δραστηριότητες που συνδέονται με τις διάφορες εποχές: τις ήσυχες μέρες του χειμώνα, όταν όλη η οικογένεια μαζευόταν ζεστά και αγαπημένα στο παλιό πέτρινο σπίτι στο Βαώνι – ένα σπίτι που οι γονείς του, με σκληρή δουλειά, μετέτρεψαν με τα χρόνια σε μια πραγματική οικογενειακή εστία. Την άνοιξη και το φθινόπωρο, ο χρόνος περνά με πεζοπορίες στα βουνά της Ικαρίας, μαζί με τον σκύλο τους. Ένιωθε ασφαλής και ποτέ δεν αμφισβήτησε ουσιαστικά αυτόν τον τρόπο ζωής, καθώς είχε την ευκαιρία να συγκρίνει τη ζωή στην Ικαρία με τη ζωή σε άλλα μέρη.
Καθώς προέρχεται από αμερικανική οικογένεια, είχε την ευκαιρία να ταξιδεύει συχνά στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου γνώρισε έναν τρόπο ζωής με μεγάλα εμπορικά κέντρα, τεράστια καταστήματα παιχνιδιών, μεγάλους και άρτιους δρόμους, μεγάλα αυτοκίνητα και μια ευρεία γκάμα δραστηριοτήτων αναψυχής. Ωστόσο, παρόλο που ο Κώστας ένιωθε κάποτε γοητευμένος από αυτό το είδος ζωής, δεν το βλέπει ως προοπτική για το μέλλον του.
Είναι ευγνώμων που είχε την ευκαιρία να το βιώσει και εκτιμά ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι γονείς του μπόρεσαν να προσφέρουν σε εκείνον και τα αδέλφια του τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στο εξωτερικό. Οι επισκέψεις σε διάφορα μέρη της Ευρώπης, αλλά και της Αφρικής, διεύρυναν τους ορίζοντές του και του έδωσαν πολλές αφορμές για σκέψη σχετικά με το πώς θα μπορούσε να είναι η ζωή αλλού, καθώς και για το τι θα μπορούσε να βελτιωθεί στην Ικαρία.
«Μην με παρεξηγήσετε», λέει ο Κώστας, «αγαπώ τη ζωή μου στην Ικαρία. Γενικά, δεν βαριέμαι (ή τουλάχιστον όχι συνέχεια), αλλά είναι κρίμα που δεν υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία δραστηριοτήτων αναψυχής. Το μπάσκετ και το ποδόσφαιρο είναι οι βασικές αθλητικές δραστηριότητες, αλλά ίσως να μην ενδιαφέρουν τους πάντες».
Ο Κώστας και ο αδελφός του επέλεξαν τα μαθήματα ιστιοπλοΐας που προσφέρονται το καλοκαίρι και συμμετέχουν με ενθουσιασμό, καθώς γι’ αυτούς αποτελούν μια εξαιρετική ευκαιρία να αποκτήσουν δεξιότητες στη ναυσιπλοΐα και την ανάγνωση του καιρού, ενώ παράλληλα λατρεύουν να βρίσκονται στη φύση.
Ο Κώστας ενδιαφέρεται επίσης για πολλά άλλα θέματα, όπως η τεχνολογία και τα περιβαλλοντικά ζητήματα, τομείς όπου η περιέργειά του δεν μπορεί πάντα να ικανοποιηθεί μέσα από μαθήματα ή άλλες εξωσχολικές δραστηριότητες στην Ικαρία. Γι’ αυτό του αρέσει το διάβασμα και, όταν ο πατέρας του τού μιλάει για όσα συμβαίνουν στον κόσμο, ο Κώστας αναζητά με χαρά περισσότερες πληροφορίες στο διαδίκτυο.
Έτσι, σιγά-σιγά, διαμορφώνει τις δικές του ιδέες για το πώς θα μπορούσε να είναι το μέλλον της Ικαρίας. Όταν ερωτάται ποια ζητήματα θεωρεί προτεραιότητες, απαντά άμεσα: το κυκλοφοριακό, την εικόνα του οικισμού στον Άγιο και την προστασία του περιβάλλοντος του νησιού.
Κατά τη γνώμη του, θα μπορούσαν να υπάρχουν περισσότερα και διαφορετικά καταστήματα στον Άγιο, ώστε να μην χρειάζεται να αγοράζονται όλα μέσω διαδικτύου, αν και ο Κώστας γνωρίζει ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ικαρία είναι δύσκολο εγχείρημα.
Για την επίλυση του κυκλοφοριακού, θα επέλεγε τη δημιουργία περισσότερων δημόσιων χώρων στάθμευσης έξω από τον Άγιο και τον Εύδηλο, καθώς και την αντικατάσταση των αυτοκινήτων με ηλεκτρικά λεωφορεία, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργούν και κατόπιν αιτήματος. Γενικότερα, ένα πιο αποδοτικό σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών θα βοηθούσε τους νέους της ηλικίας του να είναι πιο ανεξάρτητοι από τους γονείς τους, οι οποίοι πρέπει πάντα να είναι διαθέσιμοι όταν ο Κώστας θέλει να συναντήσει φίλους σε κάποιο άλλο χωριό ή να ασχοληθεί με τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου του.
Ωστόσο, αυτό που τον προβληματίζει πραγματικά είναι η περιβαλλοντική κατάσταση του νησιού του. Έχοντας επισκεφθεί και άλλα μέρη, γνωρίζει ότι η κατάσταση μπορεί να είναι χειρότερη αλλού, αλλά και πολύ καλύτερη σε περιοχές όπου υπάρχουν δράσεις ευαισθητοποίησης για την κλιματική αλλαγή και όπου οι κάτοικοι συμμετέχουν συλλογικά σε περιβαλλοντικές δραστηριότητες. Τον ενοχλεί το γεγονός ότι είναι τόσο δύσκολο να καλλιεργηθεί αυτή η περιβαλλοντική συνείδηση στην Ικαρία και ελπίζει πραγματικά ότι θα γίνουν περισσότερα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.
Έτσι, καθώς εργαζόταν πλάι-πλάι με τον πατέρα του κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, οι δυο τους είχαν πολλά θέματα να συζητήσουν. Βεβαίως, το ερώτημα αν ο Κώστας θα αναλάμβανε κάποια στιγμή το φούρνο πλανιόταν στην ατμόσφαιρα, αλλά ο ίδιος δεν ήταν σίγουρος γι’ αυτό. Παρόλο που αποκαλεί τον εαυτό του φούρναρη –και το λέει με περηφάνια– ονειρεύεται ένα διαφορετικό μέλλον. Ίσως να γινόταν πιλότος, ένα επάγγελμα που θα ικανοποιούσε το ενδιαφέρον του για την τεχνολογία και τα ταξίδια, δίνοντάς του παράλληλα τη δυνατότητα να έχει ως βάση την Ευρώπη – ή ακόμα και την Ελλάδα– ώστε να βρίσκεται κοντά στην οικογένεια και τους φίλους του.
Αυτή, όμως, είναι μόνο μία από τις ιδέες που εξετάζει ο Κώστας. Απομένουν ακόμη τρία χρόνια μέχρι να τελειώσει το λύκειο. Τρία ολόκληρα χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων μπορεί να προκύψουν πολλές νέες ιδέες και ευκαιρίες μάθησης.
Αναρωτιέται, πώς άραγε θα εξελιχθούν τα πράγματα, καθώς ένα στοιχείο του προσφέρει ήδη σιγουριά: διαθέτει ήδη γερές βάσεις.
Ξέρει να φτιάχνει καλό ψωμί και γνωρίζει πως, μετά τη θερινή σεζόν του 2026, θα ήταν σε θέση να διαχειριστεί τον φούρνο ακόμη και μόνος του – ίσως με πιο αργούς ρυθμούς από τον πατέρα του, αλλά οι κάτοικοι της Ικαρίας θα εξακολουθούσαν να προμηθεύονται καθημερινά το ψωμί, τις τυρόπιτες και τα ρολά κανέλας τους.
(Text & photos @Birgit_Urban)